Europees Hof voor de Rechten van de Mens 23 april 1997,
zaaknummers 21363/93, 21364/93, 21427/93 en 22056/93

De zaak Van Mechelen e.a. tegen Nederland was mijn eerste – en tot dusver enige – zaak voor de indrukwekkende Grote Kamer van het EHRM in Straatsburg. Op 23 januari 1997 stond ik met twee collega’s voor de 17 rechters. Het Hof oordeelde dat het gebruik van anonieme getuigen in strafzaken een schending kan vormen van artikel 6 lid 1 en lid 3(d) EVRM, wanneer dit de rechten van de verdediging onevenredig beperkt. Specifiek werd geoordeeld dat het gebruik van politiegetuigen, wier anonimiteit behouden bleef, leidde tot een oneerlijke procesvoering, omdat de verdediging hen niet effectief kon ondervragen.

In deze zaak waren de vier klagers, allen Nederlandse staatsburgers, veroordeeld voor ernstige misdrijven op basis van verklaringen van anonieme politiegetuigen, die beweerden tijdens een achtervolging na een bankoverval de vier personen te hebben herkend als inzittende van de vluchtauto. De politie had de verdachten gelinkt aan gewapende overvallen en een schietincident. Tijdens de strafzaak bleef de identiteit van twee belangrijke politiegetuigen verborgen, uit angst voor represailles. De verdediging kon hen slechts onder strikte voorwaarden ondervragen via de rechter-commissaris. Het EHRM oordeelde dat deze procedure onvoldoende waarborgen bood voor een eerlijk proces. Het Hof benadrukte dat anonimiteit slechts in uitzonderlijke omstandigheden mag worden verleend en dat de verdediging een daadwerkelijke mogelijkheid moet hebben om getuigen te ondervragen. Nederland werd veroordeeld wegens schending van artikel 6 EVRM. Wij wisten onze cliënten daarna op vrije voeten te krijgen, die inmiddels jaren lang hadden vastgezeten. 

De van Mechelen zaak is een baanbrekende zaak gebleken op het gebied van de rechtsontwikkeling en het gebruik van anonieme verklaringen. In bijna alle studieboeken op het gebied van strafrecht passeert de Van Mechelen-zaak de revue. Ook voor het métier van de strafpleiter en diens juridisch arsenaal vormt kennis van deze uitspraak nog steeds van belang als het gaat om het horen van anonieme getuigen.