Lorena Navia Rodriguez is als senior associate werkzaam bij VanEps op de vastgoedsectie. Zij is gespecialiseerd in het aan- en verkopen van vastgoed, projectontwikkelingen, bouw- en huurrecht en VvE-recht. Lorena is deken van de Orde van Advocaten van Bonaire, is lid van de Raad van Toezicht van de Stichting “Leren is Leuk” en heeft in 2021 met succes een postdoctorale specialisatieopleiding onroerend goed (Grotius) afgerond.

Wat heeft AI al veranderd aan je werk als advocaat?
Ik denk dat AI al meer heeft veranderd dan wij als advocaten door hebben. Het kunnen onbewuste dingen zijn zoals het gebruiken van juridische zoekmachines die gebruik maken van AI om betere zoekresultaten te genereren. Dat is een positief aspect van AI waar een cliënt mee geholpen is. Maar er zijn ook negatieve gevolgen. Zo merk ik dat sommige wederpartijen de indruk hebben dat zij kunnen procederen met behulp van ChatGPT en geen advocaat nodig hebben. Dat zorgt voor veel extra werk en kosten voor de cliënt door onzinvorderingen die gebaseerd zijn op niet bestaande wetgeving en ook niet bestaande uitspraken. ChatGPT kan heel onbetrouwbaar zijn.

Wat verwacht je dat AI de komende vijf jaar gaat veranderen aan het recht?
Verandering kan heel snel gaan. Ik denk dat het gangbaarder zal worden in de advocatuur om AI te gebruiken, ook in onze regio. Voor wat betreft wetgeving kan ik mij voorstellen dat de wetgever zal nagaan wat de negatieve effecten zijn van AI-gebruik en wetgeving zal invoeren om dat tegen te gaan. Dat kan bijvoorbeeld door verplichte procesvertegenwoordiging in civiele zaken voor te schrijven waar nu in onze regio nog geen sprake van is.

Hoe ziet een gemiddelde werkdag eruit?
Mijn gemiddelde werkdag begint vaak rond 8.00 uur en elke dag is anders. Het ene moment heb ik een call met
een ontwikkelaar over het juridisch vormgeven van zijn bouwproject en het andere moment een zitting bij het Gerecht of het Hof over een VvE geschil. Die dynamiek in mijn werk vind ik leuk. Verder doe ik naast mijn werk twee bestuursfuncties. Zo ben ik Deken van de Orde van Advocaten van Bonaire en ben ik lid van de Raad van Toezicht van een basisschool. In de middag en/of avond heb ik regelmatig vergaderingen met medebestuursleden en zo nu en dan besprekingen met het Hof en andere stakeholders. Ik heb hierdoor vaak een drukke agenda, maar het is echt heel leuk om allemaal mee te mogen maken. 

Heb je bewust voor een carrière in de advocatuur gekozen?
Ja, heel bewust. Ik wist als tiener al dat ik advocaat wilde worden. En ik heb een enorme passie voor het vak. Ik
krijg echt energie van het juridisch tot op de bodem uitzoeken van zaken en het bijstaan van cliënten.

Je hebt een gezin. Hoe is het gesteld met jouw work/life balance?
Ik ben een jaar geleden voor het eerst moeder geworden van een dochtertje en hoewel ik druk ben, heb ik een
goede work/life balance. Dat komt omdat bij ons kantoor een gezonde work/life balance mogelijk is door efficiënt te werken, goed te plannen, en niet al te ver van kantoor te wonen. Hierdoor merk ik dat ik meer quality time heb met mijn gezin. En het komt natuurlijk weleens voor dat ik in de weekenden nog iets moet afmaken, maar er is altijd tijd om iets leuks te doen met mijn familie en vrienden. Het helpt ook dat het vaak mooi weer is op de eilanden waardoor je snel weer oplaadt.

Welk moment uit je carrière heeft de meeste indruk op je gemaakt?
Dat is lastig. Het zijn er zoveel. In de beginperiode vond ik vooral mijn beëdiging en de eerste keer pleiten zeer indrukwekkend. Maar als ik een moment moet noemen uit mijn hele carrière, dan was dat wel het behalen van het certificaat van de Grotius specialisatie-opleiding Onroerend Goed. Voor de opleidingsdagen en het mondeling examen ben ik telkens heen en weer gereisd naar Nederland. Die periode was met de huiswerkopdrachten en al het reizen zwaar maar door de extra verdiepingsslag in specialistische kennis 100% de moeite waard.

Wat zijn de grootste uitdagingen voor jouw sectie in het bijzonder voor de komende vijf jaar?
De uitdagingen die ik voor de vastgoedsectie zie is dat we te maken zullen krijgen met een hoop nieuwe ontwikkelingen in de samenleving. Ik heb het al gehad over AI, maar denk ook aan verduurzaming van bouwprojecten en energiewinning. Die trend is al ingezet want we krijgen regelmatig juridische vragen over zonnepanelen op daken van gebouwen in projecten en over zonne- en windparken. Maar ik denk dat dit de komende vijf jaar alleen maar zal toenemen. Voorts verwacht ik met het steeds kostbaarder worden van gronden en de woningkrapte op de Caribische eilanden ook dat we in de toekomst vragen zullen krijgen over alternatieve
woonvormen, denk aan woningen op water. Nederland is voorloper op dit gebied, maar ik verwacht niet dat de
Caribische eilanden ver achter zullen blijven. Daar teken ik wel bij aan dat dit op de caribische eilanden gelet
op de geldende milieuwetgeving de nodige uitdagingen met zich meebrengt. Verder verwacht ik dat in een
verdere toekomst in de bouw steeds meer gebruik zal worden gemaakt van herbruikbare materialen en dat ons gevraagd zal worden om mee te denken vanuit juridische constructies om dit mogelijk te maken. Al met al, een
opwindende tijd om advocaat in de vastgoedsectie te zijn.

TIP & TRICK
Mijn belangrijkste tip en tric voor beginnende advocaten is dat zij grondig zijn in hun werk. Neem daar liever wat langer de tijd voor, maar zorg dat je goed werk aflevert. Vooral op de eilanden is het van belang om de verschillen in de jurisdicties goed uit te pluizen. Een zaak op Bonaire kan heel anders verlopen dan eenzelfde soort zaak op Aruba. Het is belangrijk om je daarvan bewust te zijn.