Hoge Raad 6 december 2024, ECLI:NL:HR:2024:1812

Deze zaak betreft een vernietigingsprocedure ex art. 1065 Rv. Het ging om een arbitraal vonnis in een investeringsarbitrage op basis van een bilateraal investeringsverdrag (BIT) tussen twee landen. Dergelijke investeringsverdragen worden gesloten om investeringen vanuit de ene lidstaat in de andere lidstaat te stimuleren. Zij dienen ertoe om te verzekeren dat de gaststaat aan investeerders uit de andere lidstaat ten minste dezelfde behandeling geeft als aan “eigen” binnenlandse investeerders en om
te voorkomen dat hun investeringen worden beschermd tegen onteigening door de gaststaat.

Vaak bepaalt zo’n verdrag dat investeringen legaal moeten zijn verkregen om voor bescherming in aanmerking te komen, zo ook in deze zaak. Voor illegaal verkregen investeringen is de gaststaat niet akkoord gegaan met arbitrage. Een geldige overeenkomst tot arbitrage ontbreekt dan en arbiters zijn niet bevoegd om over illegale investeringen te oordelen. Hoewel overheidsrechter in een vernietigingsprocedure terughoudend moet zijn bij de beoordeling van een arbitraal vonnis, is dat anders waar het gaat om de beoordeling van de geldigheid van de overeenkomst tot arbitrage. Toegang tot de overheidsrechter is immers een grondrecht, ook voor staten.

In dit arrest komt onder meer aan de orde de vraag op wie de stelplicht en de bewijslast rusten van de geldigheid van de overeenkomst tot arbitrage. In zijn arrest bevestigt de Hoge Raad dat zijn regel uit een oud arrest uit 1913 (Offermeier/Portheine) ook onder de Arbitragewet 2015 nog steeds geldt: deze stelplicht en bewijslast rusten op degene die in de arbitrage een beroep deed op de geldigheid daarvan en dus niet op degene die in de vernietigingsprocedure een beroep doet op de ongeldigheid. De legaliteit van de investering moet dus door de investeerder worden aangetoond.

Los van de arbitragerechtelijke problematiek in deze zaak, laat zij zien dat ook een cliënt die in de publieke opinie niet sympathiek is, toch het gelijk aan zijn zijde kan hebben. Het is goed dat wij in een rechtsstaat leven waarin
advocaten bereid zijn om ook dergelijke cliënten bij te staan en rechters hun werk doen.

Tips & Tricks:
Veel zaken worden afgedaan langs de lijnen van bewijsrecht. Een goede kennis daarvan is dus onontbeerlijk, niet alleen om te kunnen beoordelen wat u namens de cliënt moet stellen en, zo nodig, bewijzen om tot het beoogde resultaat te komen, maar ook om de rechter erop te wijzen dat en waar de wederpartij dit heeft laten liggen.